KĄCIK LOGOPEDYCZNY

„Mowa otwiera drzwi, które wcześniej były przed dzieckiem zamknięte.”

B. J. Wodswart

 

ZAJĘCIA  W ROKU SZKOLNYM 2017/2018

ODBYWAJĄ   SIĘ:

poniedziałki

środy

900 – 1530

800 – 1430

LOGOPEDA RADZI : CO ROBIĆ, ŻEBY MOJE DZIECKO MÓWIŁO WYRAŹNIE

  1. Mówimy do dziecka od pierwszych chwil jego życia.
  2. Staramy się, aby nasza mowa była wyraźna – nie spieszczamy, używamy nazw właściwych (nie „brum brum” tylko auto, chociaż może być „auto robi brum brum”).
  3. „Opowiadamy” świat –czytamy, oglądamy książeczki i filmy razem z dzieckiem.
  4. Zachęcamy do mówienia – nie zmuszamy! Nie wymagamy zbyt wczesnej wymowy głosek np. „r” przez czterolatka.
  5. Zapewniamy kontakt z rówieśnikami.
  6. Dbamy o regularny tryb dnia – aktywność niech przeplatają chwile odpoczynku.
  7. Właściwie odżywiajmy dziecko, wcześnie odstawmy smoczek, używajmy produktów nierozdrobnionych, uważajmy na słodycze.
  8. Dbamy o słuch dziecka – właściwa higiena uszu i unikanie hałasu to ważne czynniki dobrej mowy.
  9. Ważny jest prawidłowy zgryz i zdrowe zęby – pamiętamy o higienie i regularnych wizytach u dentysty od pojawienia się pierwszych ząbków mlecznych.
  10. Zapewniamy zabawy i czynności rozwijające sprawność manualną – sprawne paluszki to lepsza wymowa! Lepmy, gniećmy, przesypujmy, nawlekajmy…
  11. Nie zapominamy o dużej motoryce – ruch, najlepiej na powietrzu świetnie wpływa na rozwój dziecka. Skoki, wspinanie, bieganie, wchodzenie po schodach, jazda na rowerku…..
  12. Ograniczamy czas spędzany przy telewizorze i komputerze. Żaden najlepszy program edukacyjny nie zastąpi rozmowy i zabawy z mamą, tatą, babcią, dziadkiem….. Komputer nie nauczy dziecka mówić!

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA

Okres prenatalny

  • Między 6 a 7 tygodniem życia płodowego wspólną pracę rozpoczynają mięśnie i nerwy. Rozwijają się obwodowe i centralne narządy mowne.
  • Ucho kształtuje się bardzo wcześnie i jest zmysłem najlepiej rozwiniętym w pierwszych trzech miesiącach a przy urodzeniu-całkowicie dojrzałe do pracy. /L.Kaczmarek 1977/.
  • Chociaż w uszach dziecka znajduje się płyn, odbiera ono charakterystyczne cechy dźwięków na drodze poza akustycznej np. melodię, akcent, rytm i natężenie dźwięków.
  • 14 tydzień życia płodowego to początki treningu odruchów chwytania, oddychania, fonacji i ssania.
  • Od 17 tygodnia życia płodowego dziecko potrafi wysuwać wargi do przodu i ssać je. Połyka wody płodowe uwrażliwiając się na smak.
  • Pod koniec 3 miesiąca życia płodowego są już ukształtowane struny głosowe i dziecko jest zdolne do płaczu. /B.T.Heffernan 1972/.

Od prawidłowej budowy narządów: centralnych ośrodków w układzie nerwowym, ucha, układu oddechowego, jamy ustnej – zależy ich późniejsze funkcjonowanie w procesie kształtowanie się mowy dziecka.   Okres melodii (od urodzenia do 1 r.ż. (sygnału, apelu)

  • Dziecko komunikuje się z dorosłymi za pomocą krzyku i płaczu. To pierwsze porozumiewanie i ćwiczenia narządu oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego( mlaskanie ,cmokanie).
  • W 2-3 m.ż. zachowania przedwerbalne- głużenie lub gruchanie-gardłowe dźwięki k,g aa,uu, gu. Nieświadome ćwiczenie narządów artykulacyjnych, także u dzieci niesłyszących. W głużeniu wyróżnia się samogłoski, spółgłoski, grupy spółgłoskowe i samogłoskowe.
  • 3-6 r.ż echolalie- gaworzenie– czyli zamierzone powtarzanie dźwięków własnych i zasłyszanych z otoczenia.  To trening słuchu oraz naśladownictwo z ćwiczeniem uwagi i woli (ma, pa, da, la).
  • Gaworzą tylko dzieci słyszące. W mózgu wytwarzają się skojarzenia między wzrokowym obrazem przedmiotu, a jego dźwiękowym odpowiednikiem. Dziecko zaczyna rozumieć mowę, spełnia proste polecenia.
  • Poprawnie wymawia samogłoski: a, e, i, oraz spółgłoski: m, b, n, d, t, j. Pojawiają się pierwsze wyrazy: mama, tata, baba.
  • Znajomość od 3-5 słów.

Okres wyrazu -1 -2 r.ż.(sygnału jednoklasowego)

  • Rozwija się słuch fonematyczny- powtarza wyrazy, naśladuje mowę otoczenia
  • Używa prawie wszystkich samogłosek ustnych a, o, u, e, i, y,- z wyjątkiem nosowych ą, ę.
  • Ze spółgłosek  wymawia p, pi, b, m, t, d, n, ń, k, j, ś, ć, ch. Pozostałe spółgłoski zastępuje innymi, o zbliżonym miejscu artykulacji.
  • Dużo onomatopei-hau-hau
  • Holofrazy –,,jednowyrazowe zdania”- zachowania pozawerbalne
  • Charakterystyczne jest wymawianie tylko pierwszej sylaby lub końcówki.
  • Dziecko rozumie i wypowiada kilka słów. Pierwsze wyrazy to najczęściej proste sylaby odnoszące się do konkretnych osób, rzeczy i czynności, często odbiegające wypowiedzią od prawidłowego słowa.
  • Zasób słownikowy to ok. 300 słów w 2 r.ż., ale występują znaczne różnice indywidualne.

  Okres zdania -2-3 r.ż.(sygnału dwuklasowego)

  • Poprawne wszystkie samogłoski ustne i nosowe: a, o, u, e, i, y, ą, ę.
  • Powinno wypowiadać także spółgłoski oraz ich zmiękczenia:
  • dwuwargowe: p, b, m,
  • wargowo-zębowe: f, w,
  • środkowo-językowe: ś, ź, ć, dź, ń,
  • tylnojęzykowe: k, g, h,
  • przedniojęzykowo-zębowe: t, d, n, ł,
  • przedniojęzykowo-dziąsłowe: l.
  • Pojawiają się wypowiedzi dwuwyrazowe (faza zdania-zlepki dwuwyrazowe -,,lala pić”- proste zdania pojedyncze,
  • Pod koniec tego okresu mogą pojawiać się głoski: s, z, c, dz, a nawet sz, rz, cz, dż lub są zastępowane łatwiejszymi.
  • W zakresie słownictwa zauważa się znaczny przyrost ilościowy: od 300 słów –w wieku 2 lat do 1000 słów w wieku lat 3. (Jurkowski1975)
  • Neologizmy dziecięce,,kawniki ”, ,,paściota”, ,,matata”

Okres swoistej mowy dziecięcej 3 – 6r.ż. (swoistych form językowych)

  • Dziecko 4-letnie. Dzięki usprawnianiu się narządów artykulacyjnych i pionizacji przedniej części języka pojawiają się głoski detalizowane: s, z, c, dz. Głoski te powinny brzmieć twardo, a język nie może wsuwać się między zęby.
  • Niekiedy pojawiają się poprawne głoski sz, ż, cz, dż, chociaż gdy dziecko wymawia je jako s, z, c, dz w tym okresie jest prawidłowością.
  • Głoska- r wymawiana jako l lub prawidłowo brzmiącą r. Jeżeli dziecko wymawia w miejsce głoski r głoskę ł lub inną, np.: r- języczkowe, gardłowe, podniebienne, istnieje niebezpieczeństwo przekształcenia tej głoski w głoskę r -zdeformowaną.
  • Bardzo często występuje hiperpoprawność wymowy- jako objaw nadużywania nowo opanowanej głoski. To zjawisko przejściowe i ustępuje samoistnie.
  • Mowa dziecka 5- letniego jest już w zasadzie zrozumiała. Ustalają się głoski sz, rz, cz, dż, i są wymawiane poprawnie, chociaż w mowie potocznej mogą być jeszcze wymawiane jako s, z, c, dz. Głoski dźwięczne brzmią dźwięcznie.
  • Głoska r- wymawiana jest prawidłowo lub sporadycznie zastępowana jest głoską l -brzmiącą poprawnie.
  • Wypowiedzi dziecka 6-letniego to formy wielozdaniowe. Dziecko uwzględnia kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo- skutkowe. Pytane o znaczenie słów, potrafi je wyjaśnić. Opisuje przedmioty podając ich charakterystyczne cechy oraz możliwości zastosowania tych przedmiotów.
  • Słownictwo dziecka 6 letniego to ok. 3000 -4500 słów(Jurkowski1975).
  • Ustalenie się prawidłowej wymowy głosek języka polskiego powinno być zakończone do końca 6-go roku życia.
  • Dziecko 7-letnie ma utrwaloną poprawną wymowę wszystkich głosek oraz prawidłową technikę mówienia, poprawną pod względem artykulacyjnym, gramatycznym i składniowym.
  • Proces rozwoju języka trwa nadal. Dzieci uczą się nowych wyrazów. Wypowiedzi wzbogacają się nawet w wieku dojrzałym wraz ze zdobywaniem kolejnych doświadczeń i rozszerzeniem wiedzy o nowych zjawiskach otaczającej nas rzeczywistości.

ĆWICZENIA WSPOMAGAJĄCE ARTYKULACJĘ

Ćwiczenia motoryki narządów mowy

  Ćwiczenia języka

  • Jak żmija porusza żądłem? (Długi, cienki, ruchliwy język, wysuwający się we wszystkie strony).
  • Spróbujmy zrobić z języka:
    • szpilkę (jeszcze cieńszy język),
    • skocznię narciarską lub zjeżdżalnię,
    • koci grzbiet,
    • łyżkę (język lekko stulony, z uniesionym do góry końcem),
    • łopatkę ( płaski szeroki język),
    • szufelkę (uniesione lekko boki języka, płaski środek),
    • rurkę (chcemy wypić sok ale nie mamy czym).
  • Pokaż jak:
    • kot pije mleko (szybkie, krótkie ruchy języka w przód, do góry i do tyłu),
    • miś oblizuje się po zjedzeniu miodu (staranne oblizywanie warg przy szeroko otwartych ustach; język wolno krąży dookoła, zaczynając raz od lewej, raz od prawej strony).
  • Wszystkie podstawowe ruchy języka można wykonać w zabawie o nazwie „Języczek wędrowniczek”. Rodzic może ułożyć do niego fabułę. W ćwiczeniu tym język „wędrując” dotyka:
    • wargi górnej, wargi dolnej, kącików ust, stara się dosięgnąć nosa, do uszu.

„Liczy zęby”: dotyka końcem języka każdego zęba: na górze, na dole, po stronie zewnętrznej i wewnętrznej. Najprostsze i najprzyjemniejsze ćwiczenia języka to:

  • naśladowanie kota wylizującego talerzyk (np. po budyniu, bitej śmietanie itd.)
  • oblizywanie łyżeczki z resztką kremu, miodu…,
  • ssanie cukierków,
  • wydmuchiwanie balonika lub naśladowanie wycieraczek w samochodzie.

Ćwiczenia warg

  • Spróbujmy pokazać, jak wyglądają:
    • „wesołe” usta (płaskie wargi – rozciągnięte od ucha do ucha, jak przy głosce e, dodatkowo kąciki warg uniesione jeszcze ku górze),
    • „smutne” (podkówka z warg),
    • „obrażone” (wargi nadęte),
    • „złe” (wąskie, cienki pasek),
    • „wargi w ciup” (ściągnięte, wysunięte do przodu).
  • A jak wyglądalibyśmy bez warg?
  • Wargi wciągnięte do wewnątrz („obejmują zęby”).
    • Wymawiamy teraz na zmianę: i-y, i-u, …
    • A teraz zmieniamy się w małe dzidziusie. Będziemy ssać smoczek. (Naprzemiennie wciąganie i wypychanie warg.)
    • Spróbujmy nagryźć zębami wargę dolną a potem górną wargę. Zróbmy to kilka razy.
    • Rozciągamy mocno usta (jak przy głosce e), a następnie mocno ściągamy (jak przy głosce u).
    • Cmokamy ustami przy ich różnym ułożeniu. (Układy proponuje prowadzący.)
    • Wciągamy mocno usta i próbujemy się uśmiechnąć.
    • Wyobraźmy sobie, że nasze usta to słodkie cukierki. Ssiemy najpierw, górną, potem dolną wargę.
    • Potrzebny nam lejek, ale go nie mamy. Musimy zrobić go z warg.
    • Chcemy pocałować mamę, ale ona jest daleko. Musimy wysunąć wargi do przodu. Cmokamy.
    • Pokażemy jak wygląda ryjek świnki. (wargi wysunięte do przodu, lekko rozchylone na brzegach.)
    • Robimy z warg dziobek ptaka. (Złączone wargi wysunięte daleko do przodu.)
    • Próbujemy zrobić z buzi pyszczek wielbłąda. (Górna warga wystaje nad dolną, lekko ją przykrywa).
    • Jak warczy zły pies? (Unosi górną wargę i pokazuje zęby.)
    • Jak królik zajada trawę? (Górna warga pracuje we wszystkich płaszczyznach.)
    • Jak wiewiórka gryzie orzechy? (Pracuje dolna warga.)
    • Jak śmieje się koń? (Uniesiona do góry górna warga, widać wszystkie zęby. Górna warga jest ruchliwa.)
    • Jak królikowi wystają zęby? (Wysunięta do przodu warga górna, cofnięta dolna, widoczne górne zęby.)
    • Czy potrafisz?

– utrzymać górną warga słomkę (ołówek), – schwytać wargami krople deszczu (uniesiona do góry głowa, wargi „chwytają” krople; dziecko je „wypija”), – utrzymać prosto samymi wargami słomkę, lizak, rurkę.

  • Spróbujmy samymi wargami wziąć ze spodka cukierek.
  • Spróbujmy zrobić to samo językiem (albo koniuszkiem). Cukierek powinien być mały: „groszek” albo „pastylka”.
  • Pokażemy jak chłodzimy zupę.

Ćwiczenia podniebienia miękkiego

  • Wszystkie dzieci wiedzą, że kotek był chory.
    • Można „pochorować” razem z nim. Kotek kaprysi, ziewa, nie chce jeść ani pić, jest senny. Chyba się przeziębił. Chore „kotki”:

– ziewają szeroko, szeroko, – kaszlą z językiem daleko wysuniętym do przodu.

  • Jedzie wezwane pogotowie: eo, eo, au, au, ay, ay…
  • Pan doktor zaleca:

– płukanie gardła (naśladowanie), – połykanie pastylek (naśladowanie połykania), – picie syropu (naśladowanie picia).

  • Kot zmęczony zabiegami ziewa, ziewa, usypia i:

– chrapie na wdechu, – chrapie na wydechu.

  • Budzi się. Będzie „brał inhalacje”:

– zaciska na przemian dziurki nosa (w tym czasie oddycha wolna dziurką). – wdycha powietrze nosem – wydycha ustami.

  • Do dobrych skutecznych ćwiczeń podniebienia miękkiego zaliczyć należy: grę na instrumentach dętych (trąbki, piszczałki, gwizdki, organki), nadmuchiwanie baloników, puszczanie baniek mydlanych, dmuchanie przez nos na papier czy watkę, wymawianie przy szeroko otwartych ustach ka, ko, ku, ak, oko, oke, uku, ga, go, ge, gu, ago, ogo, ege, ugu, itd.
  • Nadciąga chmurka, pada deszcz. Chwytamy jego krople i połykamy je.
  • Spróbujmy pobawić się razem w „kłapanie szczęką”. Zrobimy to tak: mocno napinamy mięśnie żuchwy, czyli szczęki dolnej. Język leży spokojnie na dole, nie wysuwa się przed zęby. Wargi są luźne, nie poruszają się. Teraz opuszczamy ja najniżej, najniżej potem jak najwyżej żuchwę. Udało się?
  • Opuszczamy znowu żuchwę, ale teraz robimy jej „czapeczkę” z szerokiego płaskiego języka. Żuchwę podnosimy i opuszczamy.
  • Otwieramy usta i wysuwamy żuchwę mocno do przodu. Następnie cofamy. Niech sobie odpocznie. I tak kilka razy.
  • Zamykamy usta i żujemy coś smacznego. Pyszne!
  • Zajrzymy teraz, co tam było takiego smacznego. Najpierw obejrzymy jedna, a potem drugą stronę. Musimy to zobaczyć dokładnie! (Przesuwamy żuchwę w lewo i w prawo, przy uchylonych wargach.)

Bibliografia Kaczmarek L., Kształtowanie się mowy dziecka, Poznań 1953. Kaczmarek L., Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin 1982. Smoczyński P., Przyswajanie przez dziecko podstaw systemu fonologicznego, Łódź 1955. Szymańska-Paruszkiewicz T. , Zabawy i gry logopedyczne. Innowacyjny program logopedyczny.